20/09/2017 4:14:14 Alternatievenonderzoeksnota
Omdat de inhoud van de website frequent wordt geactualiseerd, vermelden we steeds de datum van de printversie.

Alternatievenonderzoeksnota

De alternatievenonderzoeksnota moet worden opgemaakt bij de start van de onderzoeksfase.
Deze nota geeft een beschrijving van de doelstellingen en de geografische werkingssfeer van het complexe project en bepaalt de reikwijdte van het geïntegreerde onderzoek. De nota bepaalt welke alternatieven er onderzocht moeten worden en wat de effecten zijn van het complexe project.

De bedoeling is tweeledig: enerzijds brengt de nota alle betrokken partijen en het brede publiek op de hoogte van het project, de doelstellingen en de mogelijke alternatieve oplossingen. Anderzijds zorgt de nota ervoor dat iedereen een stem krijgt in het debat over de scope van het onderzoek.

Tips voor het opmaken van een alternatievenonderzoeksnota

Maak de alternatievenonderzoeksnota bekend

Van een alternatievenonderzoeksnota naar een overwegingsdocument

Tips voor het opmaken van een alternatievenonderzoeksnota

    Zorg dat volgende elementen in de alternatievenonderzoeksnota aan bod komen:
  • de projectbeschrijving (je kan de doelstellingen en verantwoording overnemen uit de startbeslissing);
  • mogelijke alternatieve oplossingen voor de probleemstelling;
  • een kaart met het gebied waarover het gaat;
  • de beschermingen die rusten op het gebied en zijn omgeving;
  • een overzicht van de mogelijke ingrepen en effecten die het project zou kunnen hebben op de omgeving, milieu, archeologie, veiligheid,… De scope van de onderzoeken is maatwerk en sterk gelinkt met de context van de omgeving. Het onderzoek op strategisch niveau dient gericht te worden op de beslissing die erop volgt, met name een keuze tussen alternatieve oplossingen;
  • de wijze waarop de effecten van het complexe project en de redelijke alternatieven zullen worden onderzocht en beoordeeld;
  • het globale planproces, de manier waarop de verschillende onderzoeken op elkaar afgestemd worden en de manier waarop de resultaten van de onderzoeken tegen elkaar afgewogen worden op een globaal, strategisch niveau;
  • een korte beschrijving van relevante gegevens uit andere reeds afgeronde studies;
  • de samenstelling van het team van onderzoekers.

Met de alternatievenonderzoeksnota zorg je ervoor dat alle onderzoeken gelijktijdig kunnen starten met dezelfde informatie en basisgegevens. Dit is een eerste en belangrijke voorwaarde om een geïntegreerd onderzoek te kunnen voeren. Neem voldoende tijd om deze nota op punt te stellen. Laat de alternatievenonderzoeksnota beoordelen door de leden van het projectteam.

Uit de (lange) lijst van mogelijke effecten moet in het begin van de onderzoeksfase een  lijst met de meest relevante effecten overblijven. Die selectie gebruik je om alternatieven af te bakenen en ze in aantal te beperken (trechteren van de redelijke alternatieven). De selectie moet weldoordacht zijn. Motiveer de keuze voor deze selectie in de alternatievenonderzoeksnota. Herhaal die motivatie bij het eindrapport.

 Welke mogelijke effecten/aspecten kunnen onderzocht worden?
  • Ruimtelijk onderzoek (verplicht onderdeel)
    Ontwerpend onderzoek kan een rol spelen in complexe planningsprocessen. Het maken van diverse ruimtelijke ontwerpen voor het verenigen van verschillende functies in een gebied leert iets over het functioneren van dat gebied. Het toont in die zin ook de grenzen voor verandering. Door mogelijke ontwikkelingsscenario’s op te maken en te evalueren worden toekomstmogelijkheden voor transformatie van een gebied verkend. Ruimtelijke ontwerpen kunnen hierbij het debat faciliteren. Belangrijk is een kring van actoren te laten meedenken waarbij de alledaagse werkelijkheid losgelaten wordt. Hierdoor zullen de actoren in voldoende mate kritisch staan t.o.v. bestaande voorgestelde oplossingen. Ontwerpend onderzoek maakt op die manier een collectief leerproces mogelijk.
  • Milieugerelateerd onderzoek (verplicht onderdeel):  Het betreft een onderzoek naar de relevante milieueffecten van het complex project. Gelijkaardig aan de huidge MER-rapporten betreft het dan effecten op water, bodem, natuur, hinder (geluid, licht,...), luchtkwaliteit, mobiliteit,... 
  • Effecten-onderzoeken inzake landbouw, veiligheid, economie,…: in een aantal gevallen kan, aanvullend aan de analyse in het MER, een specifiek gedetailleerd onderzoek noodzakelijk zijn zoals een landbouweffectenrapport, een Ruimtelijk Veiligheidsrapport, een archeologisch vooronderzoek zonder ingreep in de bodem, een analyse van tewerkstellingsprognoses van het complex project,...
  • Maatschappelijke kosten baten analyse (MKBA): Een MKBA is een analyse van verschillende beleidsmaatregelen of projecten waarbij alle relevante maatschappelijke effecten van die beleidsalternatieven systematisch in kaart worden gebracht. Hierbij worden die effecten zoveel mogelijk gekwantificeerd en gemonetariseerd (in geld uitgedrukt), zodat deze optelbaar en onderling goed vergelijkbaar worden. Van alle effecten die in geldwaarde uitgedrukt kunnen worden, kan een saldo van de kosten en baten worden bepaald. De effecten van de beleidsalternatieven worden vergeleken met het nulalternatief: de meest waarschijnlijke ontwikkeling zonder nieuw beleid.
  • Technische voorstudies
Let op!

Sommige onderzoeken worden niet per decreet opgelegd, maar zijn soms wel noodzakelijk. Een paar voorbeelden:

  • De watertoets in de huidige regelgeving is gekoppeld aan een ruimtelijk uitvoeringsplan, maar reeds in deze fase is het nodig rekening te houden met het decreet Integraal Waterbeleid.
  • Idem wat SEVESO-en veiligheidsproblematiek betreft. SEVESO-bedrijven zijn ondernemingen waar gevaarlijke stoffen (ontvlambaar, giftig, ontplofbaar) geproduceerd, behandeld, opgeslagen en/of verdeeld worden. Die bedrijven mogen niet zomaar ergens worden neergezet. Er zijn strikte richtlijnen in welke gebieden dit wel kan en waar niet. Als in een project zo’n SEVESO-bedrijf zou zitten of een terrein waarop dergelijke bedrijven mogelijk zijn, dan moet dit in het begin van het proces worden bekeken.
Let op!

We kiezen ervoor om het globale kader van het te voeren onderzoek te groeperen in één geïntegreerde alternatievenonderzoeksnota. Alle onderzoeken (o.m. technische uitwerkingen, methodologische uitleg,…) bundelen in één rapport, zou een nodeloze stap zijn. Zeker inzake leesbaarheid en transparantie lijkt dit niet aangewezen, gezien de omvang van sommige rapporten. Via de synthesenota worden wel de resultaten van al deze onderzoeken samengebracht in één nota. Enkel wanneer de scope van het onderzoekskader niet al te breed gaat, kan ervoor geopteerd worden om één geïntegreerd rapport op te maken. In zo’n rapport kan dan de synthesenota als afsluitend hoofdstuk ingepast worden.

Maak de alternatievenonderzoeksnota bekend

De maatschappelijke discussie over het project en de (mogelijke) alternatieven die onderzocht moeten worden op hun haalbaarheid, gebeurt best zo vroeg mogelijk in het proces.

De procesverantwoordelijke zal de alternatievenonderzoeksnota aan de adviesinstanties  bezorgen. Aldus kunnen sectorale bekommernissen, randvoorwaarden en bezorgdheden tijdig naar voor geschoven worden en meegenomen in het verdere proces.
De relevante (strategische) adviesraden behoren ook tot deze adviesinstanties.

Als er aanzienlijke effecten op mens of milieu verwacht worden in andere lidstaten of in andere gewesten (of als deze daarom verzoeken) dan zal de procesverantwoordelijke de alternatievenonderzoeksnota en alle andere noodzakelijke informatie via beveiligde zending bezorgen aan de bevoegde autoriteiten van lidstaat/gewest.

De procesverantwoordelijke bezorgt de alternatievenonderzoeksnota ook aan de dienst Mer.

Bovendien wordt ook het publiek over de alternatievenonderzoeksnota geraadpleegd. Hun kennis kan de scope van het onderzoek kwalitatief versterken. Door vroeg in het proces zicht te krijgen op de mening van de burger, vermindert de kans dat later in het proces nieuwe zaken worden gesignaleerd die moeten worden meegenomen.

Het feit dat de alternatievenonderzoeksnota geraadpleegd kan worden, wordt bekendgemaakt: 
1. via een bericht in ten minste één dagblad OF in het gemeentelijk infoblad dat verspreid wordt in de betrokken gemeente of gemeenten,
2. EN door aanplakking op de aanplakplaatsen van die gemeente of gemeenten.

Het is niet noodzakelijk de procesverantwoordelijke die effectief instaat voor deze bekendmakingen; hierover kunnen afspraken gemaakt worden tussen de actoren.

Het publiek kan deze alternatievenonderzoeksnota op volgende manieren raadplegen:
1. bij de overheid die de startbeslissing heeft genomen en op haar website;
2. bij de betrokken gemeente of gemeenten en op hun website;
3. op de website complexe projecten (www.complexeprojecten.be)
4. in voorkomend geval, op de website die specifiek voor het project in kwestie is ontwikkeld.

De alternatievenonderzoeksnota kan beschouwd worden als de kennisgevingsnota van een plan-MER, maar dan breder dan louter het milieuonderzoek. Omwille van dat milieuonderzoek is het mogelijk om de alternatievenonderzoeksnota ook via de website van de dienst Mer te raadplegen.  

De bekendmaking van de alternatievenonderzoeksnota geeft alle actoren en belanghebbenden de kans om hun adviezen en reacties te geven, zodat alle relevante suggesties en bedenkingen van bij de start van de onderzoeken mee genomen kunnen worden.

Van een alternatievenonderzoeksnota naar een overwegingsdocument

  • De verwerking van de adviezen en reacties van actoren en belanghebbenden gebeurt door het projectteam. Zij organiseert hiervoor een adviesvergadering.
  • Met behulp van een overwegingsdocument geef je aan op welke manier je omgaat met deze reacties. Bij een complex project kan je een heleboel adviezen en inspraakreacties verwachten. Dit is positief omdat op die manier bij de start van de onderzoeken er een duidelijk beeld kan groeien over de scope van de onderzoeken. Gezien de alternatievenonderzoeksnota informatie verschaft over de doelstellingen, over de te onderzoeken alternatieven en over de aanpak van de verschillende onderzoeken, is het belangrijk in de verwerking van de adviezen en inspraakreacties op een goed gestructureerde wijze aan te geven hoe is omgegaan met de binnengekomen reacties. De opmaak van een overwegingsdocument is geen verplichting. Een dergelijk document stelt het projectteam in staat om de binnengekomen reacties te structureren en aan te geven op welke wijze ermee is omgegaan. Hierdoor kan er met de reacties rekening worden gehouden in de onderzoeken. Anderzijds is het ook mogelijk dat een reactie niet zinvol is voor de onderzoeken, bijvoorbeeld omdat het een onderzoeksaspect is dat eerder thuishoort op projectniveau of omdat de reactie een inhoudelijk bezwaar inhoudt dat los staat van de scope van het onderzoek. Dergelijke overweging wordt opgenomen in het overwegingsdocument.
  • De alternatievenonderzoeksnota (inclusief de daarin geïntegreerde richtlijnen van de dienst Mer over de reikwijdte en het detailleringsniveau van het strategisch MER) en het overwegingsdocument vormen samen het kader van het geïntegreerd onderzoek. Dit gebeurt in nauwe samenspraak met het projectteam zodat de scope van de verschillende onderzoekssporen (leefmilieu, ruimtelijk onderzoek, MKBA,...) samenspoort.  
  • Communiceer dit overwegingsdocument helder en actief naar alle actoren en belanghebbenden.
 Ik heb een vraag

 

Naam*:
Bedrijf:

Straat:

Nr:
Postcode:

Gemeente:

E-mail*:

Ik heb een vraag over*:

Uw vraag*:

* Required